Większość, szczególnie starszych kierowców, zapytana o ustąpienie pierwszeństwa bez namysłu określa tę zasadę jako przepuszczenie innego pojazdu, który takie pierwszeństwo przejazdu posiada.

Tymczasem kodeksowa definicja zaczyna się od bardzo rygorystycznego stwierdzenia nakazującego „powstrzymanie się od ruchu”, czyli zatrzymania pojazdu. Dalej określone są warunki, kiedy to ma nastąpić.

Konkretnie kodeks drogowy wskazuje, że powstrzymać się od ruchu należy wtedy, gdy kontynuacja jazdy zmusiłaby innego kierującego, a więc tego, który takie pierwszeństwo posiada do:

• zmiany kierunku jazdy (np. aby ominąć wymuszającego pierwszeństwo),
• zmiany pasa ruchu, (na którym znalazł się intruz),
• istotnej zmiany prędkości (a więc hamowania lub przyspieszania, które zapobiegnie kolizji).

Dalej kodeks określa tę zasadę w stosunku do pieszego. Pieszy ma pierwszeństwo przed pojazdami w określonych miejscach, np. na przejściach dla pieszych i skrzyżowaniach. Jeśli w tych miejscach pieszy musi zatrzymać się, zwolnić lub przyspieszyć kroku z winy nadjeżdżającego pojazdu, doszło do wykroczenia, czyli nieustąpienia pierwszeństwa lub bardziej dosadnie wymuszenia.

Takich sytuacji na naszych drogach zdarza się bardzo wiele. Skutkiem są kolizje, jak również wypadki drogowe. Najczęściej scenariusz takiego zdarzenia jest banalnie prosty. Rzadko wynika z nieznajomości przepisów, częściej z pośpiechu. Sprawca podejmuje ryzykowną decyzję sądząc, że zdąży. Ofiara przekonana o swoim priorytecie reaguje zbyt późno, lub nie zauważa zbliżającego się niebezpieczeństwa. Czasem nakładają się na to warunki pogodowe, np. jest zbyt ślisko aby gwałtownie zahamować lub ostro przyspieszyć. Najczęściej kilka przyczyn, czyli splot przypadków, doprowadzają do sytuacji kolizyjnej.

Ciekawostką jest fakt, że „specjalistami” w powodowaniu kolizji i wypadków drogowych z powodu nieustąpienia pierwszeństwa, są kobiety. Świadczą o tym niezbicie statystyki policyjne i skutki zdarzeń drogowych – czyli uderzenia boczne. Nie drążąc tego drażliwego tematu należy paniom, a i wielu panom zwrócić uwagę na przestrzeganie tej jednej z kluczowych zasad ruchu drogowego.

Odrębnym zagadnieniem są zasady, kiedy i komu udzielamy pierwszeństwa. Kodeks określa reguły, konkretne sytuacje i pojazdy, które mają priorytet.

Najważniejsze z nich to:

• pierwszeństwo pojazdów nadjeżdżających z prawej strony /w sytuacjach nie rozstrzygniętych w inny sposób/,
• pierwszeństwo pojazdów szynowych przed innymi pojazdami,
• bezwzględne pierwszeństwo pojazdów uprzywilejowanych,
• pierwszeństwo pojazdów jadących na wprost przed skręcającymi,
• pierwszeństwo pieszych w stosunku do pojazdów w obrębie przejść i skrzyżowań,
• pierwszeństwo rowerów na przejazdach dla rowerzystów,
• pierwszeństwo autobusów włączających się do ruchu w obszarze zabudowanym,
• pierwszeństwo pojazdów jadących „swoim” pasem ruchu przed tymi, które na ten pas chcą wjechać itd.

Należy jednak pamiętać o regulacji pierwszeństwa przez znaki drogowe, których dyspozycje mają przewagę nad zasadami kodeksowymi.